PREDIKANTEN  VAN  ODOORN

wat vooraf ging......

 Was een aantal eeuwen de Rooms Katholieke kerk dé kerk in Drenthe, in de loop van de zestiende eeuw kwam er echter een kentering. In 1598 zelfs een rigoureuze omkering! 
In 1524 legde Maarten Luther zijn monnikspij af en protesteerde hiermee tegen ernstige misstanden in de Rooms Katholieke kerk. Calvijn in Frankrijk en Zwingli in Zwitserland pleitten eveneens voor hervormingen van de kerk. 
De mensen die zich achter de denkbeelden van de kerkhervormers schaarden werden protestanten genoemd. 
Zij beschouwden de Rooms Katholieke kerk niet meer als de enige ware kerk van Christus. Hun ideeën en bijbelse opvattingen begonnen ook in ons land wortel te schieten en de geestelijke stroming, Reformatie geheten, werd in Drenthe gepredikt door de uit Sleen afkomstige Menso Alting. 
Toch zette de nieuwe leer — de Hervorming of Reformatie — zich in het oude Drenthe niet intensief door. De Drent was in het algemeen niet zo geporteerd voor vernieuwingen! 

Het Drentse volk wordt op 10 mei 1598 door graaf Willem Lodewijk bij proclamatie medegedeeld dat hij door de Staten Generaal is belast met het invoeren van de kerkhervorming. De nieuwe leer wordt plotseling en geforceerd opgelegd en de bevolking moest van de ene dag op de andere een andere godsdienst belijden. 
Alle Rooms Katholieke geestelijken moesten hun ambt ter beschikking stellen. Nadat zij met goed gevolg een examen in “de Nederduitsgereformeerde leer” hadden afgelegd, konden de voormalige pastoors als predikant worden beëdigd. 
Op vele pastorieën vertrok “heeroom” en nam de dominee met zijn gezin zijn intrek.

De laatste pastoor in Odoorn is Coenradus Prijs geweest. Van hem is bekend dat hij hier nog in 1608 als ambteloos burger woonachtig was. Alles wat aan de Rooms Katholieken herinnerde moest zo snel mogelijk weg. Kerken werden wit gekalkt en altaren en doopvonten werden verwijderd. Ook in Odooms Margarethakerk zal het zo zijn gegaan... Typische Protestantse zaken, zoals avondmaalsbeker en doopbekken, werden de kerk binnengebracht.

Nadat  in Drenthe de Reformatie was ingevoerd, werd de dienst in Odoorn van 1599 tot 1601 waargenomen door Alexander Tilekinck, predikant te Borger.  
Bron: De kerk van Odoorn

DE PREDIKANTEN  VAN  ODOORN (vanaf de Reformatie)

  Wigboldus Montanus (de Nederlandse naam zal Berg of van der Berg geweest zijn).
  Predikant in Odoorn van 1601 - 1606
  Is twee maal geëxamineerd. Hoewel hij niet geheel tot het ambt kon worden toegelaten, werd hem vermaand 
  "den catechismus flitich tho lesen".
  Vertrok in april 1606 naar Peize.
  Franciscus Pontanus (van Bruggen of van der Brug).
  Predikant in Odoorn van 1607 - 1612
  *Was ook schoolmeester in Odoorn.
  Hij was toegelaten om te prediken nog voor hij lidmaat der kerk was !
  In 1608 werd hij geschorst vanwege zijn gedrag op een bruiloft maar mocht de inkomsten van de pastorie behouden en de 
  dienst blijven verrichten.
  Drie jaar later ging het weer mis ! Hij maakte zich schuldig aan "onlidelice ende tegen Godus woort strikende lasterheden...". 
  Besloten werd, uit medelijden met zijn "hussfrouw" dat hij tot mei 1612 mocht blijven maar zich opnieuw aan een examen 
  moest onderwerpen en voor de gemeente een boetepreek moest houden.
  *Vertrok naar Oudega, Nijega, Opende. Kort na zijn vertrek naar Friesland overleed Pontanus.
  Wilhelmus Johannis
  Predikant in Odoorn van 1612 - 1629
  Wilhelmus had binnen een jaar al een conflict met de "huisvrouw" van zijn voorganger. Het handelde over de slechte 
  staat van een perceel pastoriegrond. Wilhelmus had de grond "woest aanvaard en zelf onder de ploeg gebracht".
  Waarschijnlijk werd een financiële tegemoetkoming geëist. De zaak werd beslist ten voordele van de "huisvrouw".

  Ooit was hij begonnen als predikant in Kropswolde, vervolgens een tijdlang ziekenbezoeker in de stad Groningen, 
  waar hem wegens dronkenschap de dienst werd opgezegd. 

  Het is een rommeltje in Odoorn:             In 1624 blijkt dat er zondags getapt wordt onder de preek.
                                                                 In 1622 waren er geen lidmaten in Odoorn.
                                                                 Hoewel de predikant zich daartoe had verplicht, wordt er geen school gehouden. 
                                                                 De bibliotheek van deze predikant was bij controle ver beneden de maat.
  De predikant wordt geschorst. Desondanks blijkt dat hij gewoon dienst blijft doen.
  In de jaren daarop komt er geen verbetering in de situatie. Besloten werd (ondanks zijn hoge ouderdom) dat hij 
  wegens aanhoudende dronkenschap als predikant van Odoorn zou worden afgezet.
  In 1633 verzocht de gewezen dominee om verhoging van de ransoenering "daar hij er niet van leven konde...".

  *Predikte ook in de Schans voor Valtherdijk 
  Cornelius Polheim (Polhemius)
  Predikant in Odoorn van 1629 - 1633
  Afkomstig uit de Palz in Duitsland (*gevlucht). Daar begint de Reformatie ook steeds meer veld te winnen. Velen vluchten 
  vanwege hun geloofsovertuiging naar de Nederlanden. Ook de jonge Polheim. 
  Waarschijnlijk is hij in 1633 "geruisloos" afgereisd, daar door zijn vrouw een bewijs van ontslag werd gevraagd, 
  want haar man was voor enige tijd reeds "weder naar de Palz vertrokken...".
  Rudolphus Pott
  Predikant in Odoorn van 1633 - 1669
  *Was onderwijzer in Ruinen.
  In de ambtsperiode van Pott breken er wat rustiger tijden aan. In 1648 kwam de Tachtigjarige Oorlog ten einde 
  zodat het Drentse platteland verschoond bleef van doortrekkende en brandstichtende legers.
  Van Pott is bekend dat hij een groot gezin had met een sober traktement. Een van zijn zonen werd later onderwijzer 
  in Odoorn. Hij is overleden in 1679.  
  Johannes Adolf Hoppers
  Predikant in Odoorn van 1670 - 1678
  De acht jaren dat deze predikant in Odoorn heeft gestaan waren jaren van onrust. 
  Ons land was in oorlog verwikkeld met Frankrijk. Het jaar 1672 staat bekend als rampjaar. De Munsterse en Keulse
  troepen trokken op naar de stad Groningen. Na een vergeefse belegering bliezen ze de aftocht. Op hun terugtocht 
  door Drenthe lieten zij een spoor van vernielingen achter. Er mag worden aangenomen dat ook Odoorn
  "kennismaakte" met de bisschoppelijke legers.
  *Johannes vertrok naar Westerbork. Zijn vrouw is later weer in Odoorn gaan wonen.
  Hendrik Lankhorst
  Predikant in Odoorn van 1678 - 1719
  Vanaf 1709 had hij in zijn zoon een adjunct. Na zijn emeritaat leefde hij hier nog tot 1728. Oud 89 jaren. Geboren te Nieuwenhuis.
  Gerhardus Lankhorst
  Predikant in Odoorn van 1719 - 1750
  Geboren te Odoorn.
  In zijn ambtsperiode brandde de pastorie geheel af en alles wat als archiefmateriaal zou kunnen dienen is verloren
  gegaan.
  Gerhardus had het ambt overgenomen van zijn vader Hendrik. In 1758 stierf Gerhardus op 83 jarige leeftijd in Odoorn. 
  Andreas Klinck
  Predikant in Odoorn van 1750 - 1753
  *Geboren te Middelburg.
  Hij was een man met charisma en een begenadigd spreker zijn geweest. Met zijn preken trok hij kerkgangers van heinde en ver.
  Opschudding in Odoorn! De knecht van Andreas Klinck vertelt rond dat de predikant handtastelijk wordt, als hij met hem samen 
  in één bed slaapt.
  Sodomie werd in die tijd gezien als één van de zwaarst denkbare misdrijven. Hij kiest eieren voor zijn geld en laat zich beroepen 
  in Goedereede.
  Bij zijn afscheid is de kleine kerk afgeladen vol en lopen bij veel mensen de tranen over de wangen. 
  Bron: Drentse Almanak 1994 pag. 161-168
  Andreas Klinck werd in 1756 veroordeeld voor "wanbeheer der armengeld". 
  Bron: NRC van 18 januari 1924-avondblad B
  Willem Snethlage
  Predikant in Odoorn van 1753 - 1761  
  *Geboren te Westerbork. Vertrok naar Zwijndrecht waar hij overleed in 1781, oud 52 jaar.
  Fokko Louwerts Nieuwold
  Predikant in Odoorn van 1761 - 1780
  *Geboren te Nieuwwolda in 1717 en overleden in 1780.
  Hij heeft zich beroemd gemaakt door het uitvinden van een houten wagen, die enkel door het trappen met de 
  voeten in beweging werd gehouden. De dominee reed ermee door zijn gemeente.
  Johannes Snethlage
  Predikant in Odoorn van 1782 - 1783
  Geboren in 1717.
  Na een vacature van 2 jaar werd Johannes aangesteld. Hij was geboren in de pastorie van Odoorn toen zijn vader 
  (Willem) daar predikant was. Hij was (nog) niet bevoegd te prediken. Maar bij gebrek aan een bevoegde dominee mocht hij
  voorlopig zijn gang gaan. *Hij vertrok naar Coevorden.
  Gerrit Albrinck
  Predikant in Odoorn van 1784 - 1791
  *Geboren te Emmen.
  Van hem werd gezegd dat hij zijn ambt misbruikte voor politieke doeleinden. Hij zou Patriottische boeken hebben
  voorgelezen en de "vulste Lasterschriften over de prins op het Loo hebben verspreid. Hij zou zich hebben vermaakt
  met een spotliedje tegen de prins. Zelfs op een begrafenis zou hij "zeer patriots hebben gesproken.
  Dit alles kwam hem op een schorsing te staan. Op 9 maart 1788 moet hij in zijn eigen kerk een boetepreek houden.
  In 1791 vertrekt hij naar Surhuisterveen. Overleden te Woldendorp in 1726, oud 70 jaar.
  Johannes Hoeks
  Predikant in Odoorn van 1791 - 1821
  Geboren te Emden.
  In 1809 brengt koning Lodewijk Napoleon, broer van de grote Napoleon, een bezoek aan Odoorn en predikant
  Johannes Hoeks ontvangt ter gelegenheid van dit bezoek 500 gulden voor de diaconie. 
  Johannes was afkomstig uit het Duitse Emden en kwam in 1791 naar Odoorn.
  Hij overleed in 1829 in Groningen, oud 78 jaar.
  Garrelt Tiberius Harders
  Predikant in Odoorn van 1821 - 1825
 
  Geboren in het Duitse Leer.
  Kwam van Holssel (Bremen) en vertrok naar Windeweer.
  Tijdens zijn verblijf in Odoorn verrijst een nieuwe pastorie, aangezien de vorige door brand op 26 september 1823 na hevig onweer was verwoest.
  Hij overleed te Wirdum, na 42 jaar ambtsbediening, in 1872, oud 75 jaar.
  Jacobus Speckman
  Predikant in Odoorn van 1826 - 1830  
 
  Geboren in Eelde en predikant te Kolham. In 1830 wordt Odoorn verwisseld voor Vlagtwedde waar hij 34 jaar diende.
  Hij overleed te Haren op 91-jarige leeftijd.
  Jan Wolter Lieftinck
  Predikant in Odoorn van 1830 tot 1879                  49 jaar !!!
 

  Geboren 1807    Overleden 1891

  Al op 23-jarige leeftijd kwam hij naar Odoorn als proponent.  Lieftinck was een opvallende verschijning: groot met een bulderende
  stem. Zondags tooide hij zich met een spitse, driehoekige steek, door de week droeg hij vaak een zijden mutsje.
  Hoewel Lieftinck qua preekstijl tot de oude stempel behoorde, ging hij in zijn latere jaren zeer bewust over tot de
  "nieuwe richting" en werd een vooruitstrevend en vrijzinnig predikant. Voor sommige Odoorners hing hij toen te veel
  "naar 't nieuwe over. 
  Bron: Rond Hunze en Hondsrug; blz. 95
  .
  Eén van zijn dochters, de in 1853 geboren Geertruida Hemmina Cornelia, trouwde met Jacobus Goedhardus
  Borgesius.   Borgesius was burgemeester van Odoorn van 1874 tot aan zijn dood in 1915. (uit het kerkkrantje, mei 1959) 

  Klik hier voor meer over dominee Lieftinck.

  Zijn zoon, geboren in Odoorn, was een bekend kamerlid. Klik hier.

  Elia Coldewey
  Predikant in Odoorn van 1880 - 1882
  Afkomstig uit het Overijsselse Borculo en predikant te Giethoorn doet op 18 april 1880 zijn intrede in Odoorn.
  Slechts 2 jaar was het hem gegeven in Odoorn te werken. Na een hevige ziekte overleed hij op 30 mei 1882 op 
  39 jarige leeftijd in een Gronings ziekenhuis. 
  Van hem is het woord bewaard gebleven toen hij per rijtuig naar Groningen werd gebracht: "Het is zwaar in de
  bloeimaand weg te gaan...".
  Theunis van Berkum
  1883 - 1887
 
  Tijdens zijn arbeid in Odoorn werden 101 personen tot lidmaat van de kerk aangenomen en 458 kinderen gedoopt.
  Op 27 november 1887 predikte Ds. van Berkum zijn afscheid van Odoorn. 
  Hij vertrok naar het toenmalige Nederlands Oost-Indië.
  Jan Mees
  Predikant in Odoorn van 1888 - 1892
 
  Jan Mees, geboren in 1851 te Groningen, was predikant te Vledder. 
  Hij moet in Odoorn de eerste predikant zijn die een toga droeg.
  Mees moet een bekwaam prediker zijn geweest. De hele zaterdag besteedde hij aan het voorbereiden van zijn zondagse preek.
  Als alles klaar was las hij de preek voor aan zijn vrouw.

  Op 7 april 1888 schrijft hij dat een schipper zijn inboedel voor 35 gulden tot voor de wal in de zijtak te Klijndijk zal brengen.
  Geregeld werd er ook in Valthermond gepreekt. De afstand was 14 kilometer en de dominee vertrok dan reeds zaterdags.
  Tijdens zijn arbeid in Odoorn heeft hij 88 lidmaten aangenomen en 437 kinderen gedoopt.
  Jan Mees is in nogal wat gemeenten predikant geweest:
  1875 in Oudenhoorn
  1878 in Ureterp
  1880 in Knijpe
  1885 in Vledder
  1888 in Odoorn
  1892 in Britsum
  1898 in Trummarum tot 1914 waarna hij met emeritaat ging.
  
  Op 12 januari 1936 overlijdt Ds. Mees in het Gelderse Lochem op 84-jarige leeftijd.

  Bron: Kerkkrantje nr. 37 uit 1939
 
  Roelof Ruibing
  Predikant in Odoorn van 1893 - 1899
 
  Op 20 augustus 1893 doet Roelof Ruibing uit Winschoten zijn intrede in Odoorn als proponent.
  Hij Huwde in Odoorn Lutgerdina Henderika Zegering, dochter van een bekende ingezetene.
  Op 1 november 1900 verkreeg hij de graad van doctor in de godsgeleerdheid.
  Tijdens zijn ambtsperiode werd de kerk op 26 november 1897 door brand verwoest.
  Het kerkhof van Odoorn zou zijn laatste rustplaats worden.
  Jan N. Drost
  Predikant in Odoorn van 1900 - 1902
 
  Jan was waarschijnlijk kouwelijk van aard want hij verzoekt op 13 november 1900 om een kachel in de kerk.
  Dit verzoek is blijkbaar niet ingewilligd omdat zijn opvolger wederom verzoekt om verwarming in de kerk.
  In de zomer van 1901, op 27 juli, verzoekt Ds. Drost stookgelegenheid in de slaapkamer van de pastorie te plaatsen.
  Kwam als proponent. In 1902 vertrekt hij naar Lutjebroek.
  Arend Bazuin
  Predikant in Odoorn van 1904 - 1911
 
  Geboren te Zuidlaren op 13 augustus 1877
  Overleden ca. 1928 op 51-jarige leeftijd te Midlaren.
  Dit was ook het jaar van zijn emeritaat.

  Hij was getrouwd met Roelina Borgesius. 
  Het echtpaar had twee kinderen
  Kwam als proponent.
  In een brief van 4 februari 1904 aan het kerkbestuur te Odoorn schrijft deze predikant dat hij zelf het behang wenst 
  uit te zoeken en dat er een brievenbus gemaakt moet worden. Voorts verzoekt hij om een kippenhok aan de pastorie.
  Tevens verzoekt hij het geitenhok te veranderen in een washok en er dient een elektrische bel geïnstalleerd te worden.
  In 1911 vertrekt hij naar Lobith. Daarna is hij nog predikant geweest in Ezinge en Vledder.
 
  Johannes Paulus Scholte
  Predikant in Odoorn van 1911 - 1915
 
  Gedurende 2 jaar kon hij zijn ambtswerk niet uitoefenen wegens ziekte. Hij vertoefde van 1912 tot 1914 in Davos,
  Groningen en Nijmegen. 
  Tussen kerkvoogdij en predikant was enige wrijving ontstaan over het besluit geen zitplaatsen te verhuren aan hen,
  die geen kerkelijke bijdrage leverde. Met de nog jonge gemeente Valthermond onderhield hij een hartelijke
  verstandhouding. Hij doopte daar geregeld. Het doopwater bevond zich in een suikerpotje van godsdienstonderwijzer
  Bakker.....Dit omdat een doopfont afwezig was !!
  Jelte Boonstra
  Predikant in Odoorn van 1915 - 1926
 
  Ds. Boonstra vertrekt op 9 mei 1926 naar Gieten. Hij was "een ernstige en ijverige werker, die met de mensen wist 
  om te gaan" aldus het kerkblad van Odoorn.
  Hij heeft aan 764 kinderen de doop bediend en 272 nieuwe lidmaten aangenomen.
  Was lid van de Ned. Herv. Synode en voorzitter van de Ver. van Vrijzinnige Hervormden.
    
  Uit het "Kohier van den Hoofdelijken omslag voor het jaar 1918" blijkt dat Jelte Boonstra voor dat jaar een belastbaar 
  inkomen heeft van 1950 gulden. (bron: belastingplichtigen in de gemeente Odoorn 1918)
  
  Jannis Willem van Nieuwenhuizen
  Predikant in Odoorn van 1926 - 1929
 
  Hij kwam uit Zeeuws-Vlaanderen.
  Een verhuizer uit het Belgische Brugge verzorgt het transport tot de Nederlandse grens. Dan gaat zijn vracht per
  spoor naar het station in Valthe. De verhuiskosten komen in totaal op 300 gulden. Ds. van Nieuwenhuizen schrijft 
  aan de kerkvoogdij: "Of hebt u misschien een nog goedkopere manier die toch veilig is?!"
  Slechts drie jaren was hij predikant in Odoorn. Hij vertrekt naar Kooten.
  Tjeerd Jelle de Boer
  Predikant in Odoorn van 1930 - 1935
 
  Vanuit Midsland op Terschelling doet hij zijn intrede op 6 juli 1930 in de oude dorpskerk in Odoorn. 
  In 1935 vertrekt hij naar Wormerveer.
  De Asser Courant  van 2 juli 1931 bericht dat binnenkort de aangekochte torenklok voor de kerk in Odoorn wordt
  verwacht en op 20 juli. Op 26 juli 1931 vindt de inwijding van de klok plaats tijdens een kerkdienst geleid door ds. 
  de Boer.
  Harm van Lunzen
  Predikant in Odoorn van 1935 tot zijn emeritaat in 1962
     Klik hier voor een uitgebreide biografie van dominee van Lunzen 

  Geboren 1898    Overleden 1969

  Oprichter van de ZWINGLIBOND (klik hier voor meer info over de Zwinglibond)

  Odoorn is de bakermat van deze bond, opgericht in 1948 door ds. H. van Lunzen; de predikanten die hem opvolgden  
  werden als vanzelfsprekend ook voorzitter van de Zwinglibond.
  Anton Jan Roodzant
  Predikant in Odoorn van 1963 tot aan zijn emeritaat in 1988.
   
  Ridder in de Orde van Oranje Nassau
  Overleden 10 april 1991

  Klik hier voor meer informatie over Ds. Roodzant.
 
  Frans Jan Brinkman
  Predikant in Odoorn van 1988 tot zijn emeritaat in 2005
 

  Klik hier voor meer informatie over Frans Brinkman.

  uit: de kerk van Odoorn

* uit: de bevolking van het kerspel Odoorn 1200 - 1812 door Albert J. Mantingh

naar boven