| |
IRISSTRAAT
|
|
Het geslacht
Iris
(de Nederlandse naam is Lis) telt circa driehonderd soorten die over
de hele wereld voorkomen, vooral op het
noordelijk halfrond. Je vindt ze hoog in de
bergen, waar ze groeien als dwergvormen, tot in moerasachtige gebieden.
In Nederland
komt één wilde soort voor, de Gele Lis, die groeit op ondiepe oevers
van
zoet, niet te snel stromend water.
De bloemen van de iris zijn ware huzarenstukjes van
botanische architectuur.
Ze houden het midden tussen een lelie en een
orchidee. Elders in de natuur komt
zo'n bouwplan niet voor. Het
opengaan van de bloem is, indien gefilmd en versneld
afgedraaid, een
sierlijke choreografie.
Sommige soorten,
zoals de Blauwe of Duitse Lis, dragen op de onderste kroonbladeren
draden, ook wel 'baard' genoemd. Het
lijken meeldraden maar zijn het niet. Voor de
hommels
die op bloem afkomen functioneert de baard als een soort
landingsbaan.
Kruipend over dit pad krijgt de hommel op zijn rug wat stuifmeel
afgezet.
|
|
|
De iris is een plant vol tegenstellingen. Enerzijds zijn er
de subtiele, kleurrijke
bloemen, aan de andere kant de stevige bladeren. In
de wind blijven ze lang rechtop
staan waardoor irissen vaak een
roerloze, stramme, autonome indruk maken.
In het verleden zijn de wortelstokken van de
Blauwe Lis voor
verschillende
doeleinden gebruikt. De Romein Plinius schrijft in de eerste eeuw: 'Als men een
wortel wil uitgraven, giet men drie maanden ervoor honingwater er omheen
om de
aarde goed te stemmen, trekt met een zwaard een
drievoudig kruis om haar heen,
steekt de wortel uit en houdt haar zo tegen
de hemel aan. Kinderen die tanden
moeten krijgen hangt men deze
wortel om.'
Al in de
twaalfde eeuw werd uit de wortelstok van de Florentijnse Lis een naar
viooltjes geurende etherische olie gewonnen, ook
wel 'viooltjeswortelolie' genoemd.
Deze witte iris
groeide, zoals de naam al zegt, rondom Florence. De 'lelie' in het
wapen van
Florence, waarschijnlijk een gestileerde irisbloem, herinnert hier
nog
aan.
In Engeland was het gebruikelijk de wortelstokken van deze
iris te vermengen met
anijs als een parfum om bij schoon wasgoed te
stoppen.
De kweek van de Blauwe Lis was rond de vorige
eeuwwisseling op zijn hoogtepunt.
Bron: Weleda,
Flora's kus
|
|
